Theater Stap bestaat 40 jaar

“Onze spelers blijven kunstenaars”

Theater Stap uit Turnhout bestaat 40 jaar. Wat Theater Stap doet, is uniek. De spelers hebben een beperking. Maar op een podium maken ze prachtig theater. Je kon de spelers ook al zien op tv of in een film. Theater Stap viert zijn 40ste verjaardag met een boek en een nieuwe voorstelling. Wablieft mocht er op bezoek. We spraken met artistiek leider Marc Bryssinck.

Wablieft: Hoe begon Theater Stap 40 jaar geleden?
Marc Bryssinck: Het begon eigenlijk al in 1983. Toen kwam een Franse groep naar cultuurhuis De Warande in Turnhout. De acteurs hadden een beperking. Eric Antonis leidde toen de Warande. Hij vond dat alle vormen van kunst een plaats op een podium moesten krijgen. In de zaal zaten Flor Verschueren en Erik Wouters. Flor was een muzikant. Erik maakte theater. Ze vroegen zich af of dat soort theater ook niet in Turnhout kon. 
Erik begon wat later theater te maken met leerlingen van VIBO De Brem uit Oud-Turnhout. Dat is een school voor buitengewoon onderwijs. Zo ontstond Theater Stap. De eerste voorstelling kwam er in 1985, ook in de Warande. Er was meteen veel interesse. Stap mocht optreden in onder meer Neerpelt en Kortrijk. Ik zeg altijd dat het begin gemakkelijk was. (lacht)

Omdat Theater Stap uniek was?
Eigenlijk wel. Maar niet iedereen wist hoe ze ermee moesten omgaan. Nieuwe dingen waren toen welkom in het theater. Maar hoe moest je hiernaar kijken? Voor reporters was dat moeilijk. Niet iedereen vond het mooi of leuk. Sommige journalisten vonden dat je mensen met een beperking niet op een podium moest zetten. De samenleving ging vroeger anders met die mensen om. Ze leefden vaak in een instelling in een bos. Daar zaten ze wat verstopt.

En wat vond het publiek van Stap?
Het publiek was wel positief. Veel mensen dachten: laat maar komen. Onze start was heel plezant. Maar wat als de leerlingen de school zouden verlaten? We wisten het al snel. Deze groep moesten we bijeen houden. Daarom kwam er een dagcentrum. Daar konden we de hele dag met de groep werken. We deden veel meer dan alleen theater maken. Ook de vorming van die jonge mensen bleef belangrijk.

 

Nu zie je meer spelers met een beperking in het theater of in films. En er is de tv-reeks ‘Down the Road’. Komt dat door Theater Stap?
Theater maken zoals Stap? Ik denk dat veel groepen dat willen. Ik zie ook veel toffe dingen. Maar de meeste groepen werken anders dan Stap. Ze oefenen bijvoorbeeld elke week een paar uur op een woensdag. Daarmee haal je moeilijk de zalen in het buitenland. Wij werken een jaar lang samen met bekende theatermakers. Dat is een heel andere aanpak. 

Theater Stap bracht al bekende stukken uit het theater, bijvoorbeeld ‘De storm’ van Shakespeare. Dat is niet zomaar toneel spelen.
In het begin keken we op een andere manier naar Theater Stap. Waarom zouden we iets brengen wat bekende acteurs beter kunnen? Maar na een tijdje zag het publiek vaak hetzelfde. Dus we wilden het toch anders aanpakken. Waarom niet samenwerken met bekende theatermakers? En die makers dan alle vertrouwen geven. De nadruk ligt daarbij dan op het theater. Het verhaal komt op de eerste plaats. En niet de beperking van de spelers.
Het eerste doel van Theater Stap is dus niet om de spelers als mens meer kracht te geven. De meeste mensen in onze groep voelen zich gewoon goed. Soms voelen ze zich zelfs wat te goed. (lacht) Maar het kan af en toe wel over hun beperking gaan, hoor. Die heeft natuurlijk altijd een invloed op hoe wij een voorstelling maken.

De meeste spelers van Theater Stap hebben het syndroom van Down.
Die mensen hebben veel dingen gemeen. Ze leven heel hard in het nu. Ze gaan helemaal op in wat ze op het podium brengen. Soms lijkt het alsof ze zich niet bewust zijn van de zaal of het publiek. Dat is mooi om te zien. Dat is voor een theatermaker mooi om mee te werken. Maar je moet ook werken met hun leven. De ene maakt met zijn vader verre reizen. De andere gaat liever naar Blankenberge. Of er is iemand met een heel hechte familie. Een andere speler heeft een familie die alleen maar ruzie maakt. Dat speelt ook erg mee. Meer dan het syndroom van Down.

De tv-reeks ‘Down the Road’ van Dieter Coppens kreeg ook kritiek.
Komiek William Boeva vond die reeks slecht en flauw. Volgens hem verwende de reeks de jongeren met het syndroom van Down. Hij zei dat dit niets betekende voor mensen met een andere beperking. Ach, Dieter Coppens is onze vriend. Maar ik vind wel dat je niet alles te veel mag herhalen. We maakten de tv-reeks ‘Tytgat Chocolat’ voor omroep VRT. De omroep vroeg om een tweede seizoen. Maar dat wilden we niet. We willen niet 20 keer na elkaar hetzelfde doen. 

 

Is er in 40 jaar Theater Stap veel veranderd?
Ik denk dat die grote verandering nog moet komen. Ik zie nu dat mensen de voorstelling mogen verlaten, om naar een stille ruimte te gaan. Dat begrijp ik niet zo goed. Wij hebben toch lang aan die voorstelling gewerkt? En zo lang duurt het vaak niet. 

Theater Stap is in die 40 jaar niet zoveel veranderd. Maar elk jaar was wel anders. We kwamen altijd op andere plekken. We werkten samen met andere partners. Onze plek om te oefenen is normaal gezien Turnhout. Maar daarvoor trokken we de voorbije jaren ook naar Luik of Groningen. 

In die 40 jaar waren er veel hoogtepunten. Een festival in Iran, op bezoek bij koningin Mathilde, de grote filmfestivals, …
We zijn met Theater Stap ook in Zuid-Korea geweest. Om daar te mogen rondlopen … Dan weet je dat het niet normaal is. Dan hoor je dat we goed bezig zijn. Dat we onze spelers echt een plek hebben gegeven. Maar die spelers hebben mij ook een plek gegeven. Daarvoor ben ik hen erg dankbaar. Dat maakt me gelukkig. 

Met Stap naar de andere kant van de wereld mogen gaan. Op het filmfestival van Cannes in Frankrijk staan. Hoe uitzonderlijk is dat? In Iran mocht onze groep ook zomaar een moskee binnen. Voor hen zijn er andere regels. Dat merkte ik al vaker. Hoe komt dat? Is dat hun onschuld? Brengen ze misschien een andere leefwereld mee? 

Hoe zie je de toekomst?
Ik werk nu al 38 jaar met en voor Theater Stap. Ooit zal iemand mijn plaats innemen. In het boek schreef ik over mijn kijk op theater. Wil na mij iemand het helemaal anders gaan doen? Dan is dat voor mij goed. Ik zie het een beetje als een begrafenis. Je moet niet bepalen wat er na jouw dood moet gebeuren. Het gaat om de mensen die achterblijven. Wat zij willen, is wel belangrijk. Dat moeten nieuwe mensen hier ook gaan doen. En zo heb ik het zelf ook gedaan. Toen ik Erik opvolgde, nam ik veel van hem over. Ik heb veel aan hem te danken. Maar ik voelde dat er ander theater mogelijk was. Dat moet ons doel blijven, vind ik. De kunst van toneel moet belangrijk blijven. Echte kunstenaars op het podium, met al hun kracht en hun kwaliteiten. Dat moeten de spelers van Theater Stap zijn.

De nieuwe voorstelling is de beroemde opera ‘Carmen’. Die is al 150 jaar oud.
Het is de eerste keer dat we aan een opera beginnen. Maar onze muziek zal heel anders klinken. ‘Carmen’ was eerst een boek. Het is een verhaal over een sterke vrouw. Carmen is een vrouw die mannen verleidt. Een jaloerse man steekt haar daarom neer. Hij ziet haar als zijn bezit. Dat thema hoort ook bij deze tijd. 

Tekst door Dominique Piedfort

 

Het boek ‘Van Medea tot Korea’ over 40 jaar Theater Stap komt deze maand uit. De voorstelling ‘Carmen’ kan je zien op verschillende plaatsen in heel Vlaanderen.  

Alle info op www.theaterstap.be